Đóng

Chuyên Mục Khác

Tranh chấp thừa kế

Tranh chấp thừa kế là gì?

Tranh chấp thừa kế là những mâu thuẫn phát sinh giữa những người có quyền, nghĩa vụ liên quan đến di sản của người đã chết, thường liên quan đến việc xác định di sản, người được hưởng thừa kế, giá trị hoặc phần di sản được hưởng và cách phân chia di sản.

Trong thực tế, tranh chấp có thể phát sinh giữa những người cùng hàng thừa kế hoặc giữa người thừa kế với người đang quản lý, sử dụng tài sản của người chết để lại.

Một số trường hợp tranh chấp còn liên quan đến tính hợp pháp của di chúc, quyền của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc hoặc việc xác định tài sản nào thực sự thuộc khối di sản.

Theo Bộ luật Tố tụng dân sự, “tranh chấp về thừa kế tài sản” thuộc nhóm tranh chấp dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.

Các dạng tranh chấp thừa kế thường gặp

Tùy vào nguồn gốc tài sản và yêu cầu của các bên, tranh chấp thừa kế có thể phát sinh dưới nhiều dạng khác nhau.

1. Tranh chấp về chia di sản thừa kế

Đây là dạng tranh chấp phổ biến khi những người thừa kế không thống nhất được cách phân chia tài sản do người chết để lại.

Ví dụ: Cha mẹ mất để lại nhà đất nhưng các con không thống nhất được phần quyền của từng người. Một người yêu cầu chia di sản theo pháp luật trong khi người khác muốn tiếp tục quản lý, sử dụng toàn bộ tài sản.

Đối với trường hợp này, cần xác định trước:

  • Người chết để lại những tài sản nào
  • Tài sản nào thuộc quyền sở hữu của người chết
  • Có di chúc hay không
  • Những ai thuộc diện được hưởng thừa kế
  • Phần di sản của từng người được xác định như thế nào

2. Tranh chấp về quyền thừa kế

Tranh chấp có thể phát sinh khi một người cho rằng mình có quyền hưởng di sản nhưng người khác không thừa nhận.

Chẳng hạn, các bên không thống nhất về quan hệ cha, mẹ, con; quan hệ vợ, chồng hoặc cho rằng một người không thuộc diện được hưởng di sản.

Bộ luật dân sự 2015 quy định người thừa kế có thể là cá nhân theo di chúc hoặc theo pháp luật; thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết.

3. Tranh chấp về hiệu lực của di chúc

Một số vụ việc phát sinh khi một bên yêu cầu chia di sản theo di chúc nhưng bên còn lại cho rằng di chúc không hợp pháp.

Khi xem xét, cần kiểm tra nhiều yếu tố như:

  • Người lập di chúc có đủ điều kiện theo quy định pháp luật hay không;
  • Người lập di chúc có tự nguyện hay bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép hay không;
  • Hình thức của di chúc có phù hợp quy định hay không;
  • Nội dung di chúc có vi phạm điều cấm của luật hay không;
  • Di chúc có bị sửa chữa, giả mạo hoặc hủy bỏ hay không.

Ngoài ra, ngay cả khi có di chúc, vẫn cần xem xét trường hợp người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc theo quy định tại Điều 644 Bộ luật dân sự 2015.

4. Tranh chấp xác định di sản thừa kế

Không phải toàn bộ tài sản mà người chết đang quản lý, sử dụng đều mặc nhiên trở thành di sản.

Ví dụ, nếu người chết có tài sản chung với vợ hoặc chồng trước khi chia thừa kế cần xác định phần tài sản thuộc quyền của người còn sống và phần tài sản thuộc người đã chết.

Đối với nhà đất, việc xác định nguồn gốc đất, giấy chứng nhận, quá trình tạo lập và sử dụng tài sản cũng có thể trở thành vấn đề cần giải quyết.

Đây là lý do nhiều vụ án thừa kế liên quan đến quyền sử dụng đất thường có nội dung tranh chấp phức tạp hơn việc đơn thuần xác định người thừa kế.

Thời hiệu khởi kiện tranh chấp thừa kế là bao lâu?

Đây là vấn đề cần kiểm tra ngay khi phát sinh tranh chấp.

Theo điều 623 Bộ luật dân sự 2015, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là:

  • 30 năm đối với bất động sản;
  • 10 năm đối với động sản.

thời hiệu được tính từ thời điểm mở thừa kế.

Đối với yêu cầu xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác, thời hiệu là 10 năm kể từ thời điểm mở thừa kế. Đối với yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản của người chết để lại, thời hiệu là 3 năm. Tuy nhiên, việc xác định thời hiệu trong một vụ việc cụ thể không nên chỉ căn cứ vào năm người để lại di sản qua đời. Một số trường hợp mở thừa kế từ thời điểm trước khi Bộ luật dân sự 2015 có hiệu lực có thể liên quan đến quy định chuyển tiếp và hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao.

Vì vậy, nếu người để lại di sản đã mất từ lâu, cần xác định chính xác thời điểm mở thừa kế trước khi đánh giá còn thời hiệu hay không.

Tranh chấp thừa kế được giải quyết ở đâu?

Khi không thể tự thỏa thuận, tranh chấp về thừa kế tài sản có thể được yêu cầu Tòa án giải quyết.

Trong thực tiễn xét xử, Tòa án xác định quan hệ pháp luật là “Tranh chấp về thừa kế tài sản” theo khoản 5 điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Đối với tranh chấp có đối tượng là bất động sản, cần đặc biệt chú ý quy định về thẩm quyền của Tòa án nơi có bất động sản.

Do hệ thống tổ chức Tòa án và quy định tố tụng đã có những thay đổi, khi chuẩn bị hồ sơ nên kiểm tra Tòa án có thẩm quyền tại thời điểm nộp đơn, thay vì sử dụng máy móc tên cơ quan theo các mẫu hồ sơ cũ.

Hồ sơ khởi kiện tranh chấp thừa kế gồm những gì?

Tùy nội dung yêu cầu và tài liệu thực tế, hồ sơ có thể gồm:

1. Đơn khởi kiện

Đơn cần thể hiện rõ:

  • Thông tin người khởi kiện;
  • Người bị kiện;
  • Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan;
  • Nội dung tranh chấp;
  • Di sản đang tranh chấp;
  • Yêu cầu Tòa án giải quyết;
  • Danh mục tài liệu, chứng cứ kèm theo.

2. Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế

Có thể gồm:

  • Giấy khai sinh
  • Giấy đăng ký kết hôn;
  • Giấy tờ chứng minh quan hệ cha, mẹ, con;
  • Giấy chứng tử của người để lại di sản;
  • Các tài liệu khác chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người yêu cầu hưởng thừa kế.

3. Giấy tờ về tài sản

Nếu di sản là nhà đất, có thể cung cấp:

  • Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sử dụng nhà ở;
  • Giấy tờ về nguồn gốc đất;
  • Hợp đồng, giấy tờ mua bán, tặng cho;
  • Tài liệu về quá trình quản lý, sử dụng tài sản.

4. Di chúc và tài liệu liên quan

Nếu có di chúc, cần cung cấp bản di chúc và các tài liệu liên quan đến việc lập, sửa đổi hoặc hủy bỏ di chúc nếu có.

5. Các chứng cứ khác

Tùy vụ việc có thể gồm:

  • Văn bản thỏa thuận giữa những người thừa kế;
  • Tài liệu về việc quản lý di sản;
  • Chứng cứ chứng minh công sức quản lý, bảo quản tài sản;
  • Tài liệu thể hiện việc một bên đang chiếm hữu hoặc sử dụng di sản;
  • Các tài liệu, chứng cứ khác liên quan đến yêu cầu khởi kiện.

Quy trình giải quyết tranh chấp thừa kế tại Tòa án

Thông thường, việc giải quyết tranh chấp có thể trải qua các bước chính:

Bước 1: Xác định di sản và người có quyền thừa kế

Trước tiên cần xác định người chết để lại tài sản gì, ai là người thừa kế và có di chúc hay không.

Bước 2: Kiểm tra thời hiệu

Đặc biệt với tranh chấp liên quan đến nhà đất, cần xác định thời điểm mở thừa kế và đối chiếu với thời hiệu 30 năm đối với bất động sản theo Điều 623 Bộ luật Dân sự.

Bước 3: Thu thập tài liệu, chứng cứ

Chuẩn bị giấy tờ về nhân thân, quan hệ thừa kế, di chúc và tài sản.

Bước 4: Nộp đơn khởi kiện

Người có quyền yêu cầu chuẩn bị đơn và hồ sơ gửi đến Tòa án có thẩm quyền.

Bước 5: Tòa án xem xét và giải quyết vụ án

Sau khi thụ lý, vụ án được giải quyết theo trình tự tố tụng dân sự. Trong quá trình này, các bên có thể cung cấp chứng cứ, trình bày yêu cầu và ý kiến của mình.

Bước 6: Xét xử

Nếu các bên không giải quyết được tranh chấp, Tòa án có thể đưa vụ án ra xét xử và quyết định việc phân chia di sản hoặc giải quyết các yêu cầu khác trong phạm vi vụ án.

Có bắt buộc phải khởi kiện khi xảy ra tranh chấp thừa kế không?

Không phải mọi tranh chấp đều phải đưa ra Tòa án ngay. Nếu những người có quyền thừa kế có thể thống nhất về người hưởng di sản, phần di sản và phương án phân chia thì có thể lựa chọn thỏa thuận theo quy định pháp luật. Ngược lại, khi các bên không thống nhất được hoặc một bên không hợp tác, người có quyền và lợi ích bị ảnh hưởng có thể cân nhắc yêu cầu Tòa án giải quyết.

Đối với tài sản có giá trị lớn như nhà đất, cổ phần, cổ phiếu hoặc tài sản kinh doanh, việc xác định đúng di sản và quyền của từng người ngay từ đầu có ý nghĩa quan trọng đối với hướng giải quyết tranh chấp.

Luật sư giải quyết tranh chấp thừa kế hỗ trợ những gì?<